"Историски и Културни Договори: Ризици и Предизвици пред Република Македонија"

Историски и културни предизвици:

Потенцијален отпор: Договорите со Бугарија и Грција, кои ги вовлекуваат историските и културните аспекти, можат да предизвикаат значителен отпор кај делови од населението. Според нив, било какво отстапување во однос на историјата или културата може да биде сметано како загуба на идентитет и суверенитет. Отпорот може да се изрази преку јавни протести, дебати во медиумите и други форми на граѓанска активност.

Политички притисоци: Ратификацијата и спроведбата на договорите може да предизвикаат политички притисоци во земјата. Политички групи или партии кои не се согласни со содржината на договорите можат да се обидат да ја искористат ситуацијата за постигнување на свои цели. Овие политички притисоци можат да вклучуваат изразен противопоставен став во парламентот, интензивен лобирачки напор или дури и предизвикување на криза во владата.

Обврска за спроведување на реформите: За да ги исполни обврските од договорите, Република Македонија треба да спроведе значителни реформи во институциите и системите. Овие реформи можат да предизвикаат социјална нестабилност и отпор, особено ако граѓаните ја почувствуваат дека промените предизвикани од договорите не ги заштитуваат нивните интереси или ако се спроведуваат прекумерно брзо.

Спроведување на јазичните реформи: Договорот со Бугарија вклучува и јазични промени, што може да биде особено чувствително прашање. Спроведбата на овие промени може да предизвика бурни реакции, посебно кај деловите на населението кои ги сметаат дека нивните јазични права се заштитени. Отпорот може да биде виден во форма на протести, петиции или барање за измена на законските прописи.

Економски и трговски аспекти: Доколку договорите не доведат до конкретни економски предности за граѓаните, може да се создаде разочарување и критика. Недостигот на видливи економски добивки може да допринесе кон недовербата во договорените процеси и да ја  зголеми негативната реакција од страна на граѓаните.

Меѓународни влијанија: Доколку договорите предизвикаат негативни реакции од другите меѓународни актери, Република Македонија може да биде изложена на меѓународен притисок или изолација. Ова може да вклучува внатрешни дипломатски предизвици, санкции или директен влијание на економската и политичката стабилност на земјата.

Однос со соседите: Иако договорите имаат за цел да ги подобрат односите со Бугарија и Грција, може да се појават предизвици во динамиката со другите соседи. Било какви недоразбирања или прекумерни придобивки кои ги добиваат Бугарија и Грција во односите со соседите може да имаат негативни последици за регионалната стабилност и соработката. Владата треба активно да учествува во дипломатски напори за одржување на добрососедските односи и предупредување на можни конфликти со останатите соседи.

Со цел успешно да се спротивстави на овие ризици, Владата на Република Македонија мора да биде проактивна, да се вклучи во дијалог со јавноста и различните заинтересирани страни и да создаде механизми за решавање на недоразбирањата кои можат да настанат во процесот на спроведување на договорите.

"Бугарските Барања и Договорот за Добрососедство: Внатрешни Влијанија и Економски Последици во Македонија"

Во контекстот на динамичните промени пред Македонија произлезени од барањата на бугарската заедница и спроведбата на Договорот за Добрососедство особено значајна е трансформацијата во административната структура и отворањето на нови институции. Во овој контекст запослувањето во јавната администрација и отворањето на нови работни места стануваат критични аспекти за успешната имплементација на договорените мерки, и идни проблеми доколку истите не се испочитуваат. Ова е законски пристап кон застапување на сите етнички групи во институциите. Отворањето на вратите на администрацијата за Бугарите креира можност за нивно активно учество во донесувањето на одлуки и формирањето на политики. Договорот за Добрососедство стимулира потреба за отворање на нови институции кои би го намалиле процентот на учество во аминистрацијата на веќе застапените заедници истото дополнително би предизвикало нови проблеми. Оваа трансформација уште повеќе го вплетува мултиетничкиот аспект во државните институции.  

Europe House Skopje

 European House increase awareness, inform and educate citizens about the creation of Europe by running educational actions adapted to the respective target group. They impart information and knowledge about Europe with the objective of

• giving a sense to the creation of Europe,
• justifying the complexity of the creation of Europe,
• explaining the risks and opportunities of the creation of Europe,

And of contributing in this way to the creation of a European citizenship. For this reason, they aim at

• reducing the distance between the problems of the citizens and the questions under discussion at the level of the European Union,
• linking national identities with a European identity,
• making clear the coherence and complementariness of the European, national, regional and local levels of decision-making.

European House deal with the fundamental values of the creation of Europe - peace, democracy, social model - and consider the common characteristics which shape the European Union: political pluralism, democracy, peace, social solidarity, diversity of people and talent, the richness of the common cultural heritage, the role of Europe in the global balance of power etc...
European House contribute to the establishment of European citizenship by dealing with subjects such as the democratic and communitarian constitutional State, transnational solidarity, free exchange in a Common Market…
They relate to their target groups - citizens, young people, people in continued vocational training, senior citizens - by organising appropriate events such as multinational information or educational seminars or seminars to increase awareness (within or outside of their own premises), conferences, colloquia, debates, exhibitions, information stands, study trips, etc...

Contact: zoran.dimitrov@gmail.com

ПАРИ“ ГИ АНАЛИЗИРА БУЏЕТИТЕ: ПРЕД 10 ГОДИНИ ИМАВМЕ ЗА ТРОШЕЊЕ 2,5 МИЛИЈАРДИ ЕВРА, В ГОДИНА ЌЕ ИМАМЕ 4,4 МИЛИЈАРДИ

Време зa читање: 4 минутиПред 10 години Буџетот тежел 2,4 милјарда евра на приходната страна и 2,6 милијарди евра на расходната страна. Предлог-буџетот за 2022 година е во собраниска процедура, а на хартија е испишано дека ќе се соберат 3,8 милијарда евра приходи и дека ќе се потрошат 4,4 милијарди евра.

„Пари“ анализираше што е заедничко, а што различно на новиот со буџетите од претходните години. Заклучок е дека во последните години социјалните трансфери се половина од расходите, но дека порано имале помал удел, дека буџетските дефицити имале тренд на намалување од 2017 година, но дека короната тој тренд „сурово“ го прекинала со екстремен раст на дефицитот, дека износот на платите како бројка се зголемувал, но дека како процентуален удел во расходите се намалува.

ДРАСТИЧЕН СКОК НА КАПИТАЛНИТЕ ПРОЕКТИ

Она што овој буџет го разликува во однос на претходните, според изјавите на министерот за финансии Фатмир Бесими е висината на капиталните расходи. Тие се планирани на 614, 9 милиони евра, како никогаш досега, или ако се спореди со 2011 година, овој износ е поголем дури за 235 милиони евра! Капиталните расходи се дури за 27 проценти поголеми од овогодишните и имаат најголем процентуален удел од 14 осто од расходната страна, од сите досегашните буџети. Но, она што е проблем во сите изминати години е реализација на капиталните расходи…

„Пари“ веќе пишуваше дека во последните 10 години останале нечепнати 720 милиони евра, односно толкава била разликата од планираните капитални расходи во буџетите и нивната релаизација, според завршните сметки. За оваа година, фискалниот бројач, заклучно со 17-ти ноември одброја реализација на капитални проекти во вредност од 271,3 милиони евра, или 56% од планираните капитални расходи. Колу ќе одбори во 2022 година од амбициозните 614,9 милиони евра, останува да видиме.

ПОЛА ПЛАТА ЗА СОЦИЈАЛНИ ТРАНСФЕРИ – ФОРМУЛА КОЈА ТРАЕ 5 ГОДИНИ

Во однос на социјалните трансфери, ако што може да се види од табелата, од 2018 уделот на оваа ставка во расходната страна е речиси секогаш ист –социјалните трансфери постојано се речиси половина од државната каса. Така, во 2018 година имало за трошење 3,4 милијарди евра (со последен ребаланс), а социјалните трансфери биле 1,63 милијарди евра. Во 2019-та на расходната страна сме имале 3,7 милијарди евра, социјалните трансфери биле 1,77 милијарди евра, во 2020 година вкупните трошоци биле испланирани на 4,1 милијарда евра, а социјалните трансфери биле 1,92 милијарди евра, додека за годинава од 4,2 милијарди евра за трошење за социјалната компонента се предвидени 2 милијарди евра. Речиси идентичен износ, поточно 2,02 милијарди евра се предвидени за социјалните трансфери и во 2022 година, додека расходите се предвидени на 4,4 милијарди евра, што укажува на мало релаксирање на буџетот во однос на овие трансфери. Всушност, ако се гледа наназад пред 2018 година, може да се види дека уделите на социјалните трансфери биле нешто помали, па во 2011 година, кога расходната страна на буџетот тежела 2,6 милијарди евра, социјалните трансфери биле 1,09 милијарди евра.

ПЛАТИТЕ ВО АПСОЛУТЕН ИЗНОС РАСТАТ, КАКО УДЕЛ СЕ НАМАЛУВААТ

Ако пак, се погледа во платите на јавната админстрација, нивниот износ во 2011 година бил 378,5 милиони евра, потоа постепено износот за плати расте, а во 2018 и во 2019 година стагнира. Идната година ќе се потрошат 531 милиони евра за плати и овој износ е 14 милиони евра поголем од овогодинешниот буџет. Бесими објасни дека е тоа поради: зголемување на платите во здравство за 5 проценти, поголеми плати во судство за 15 проценти, раст на плати од 15 проценти за обвинителите, 7 проценти поголеми плати во образованието согласно колективниот договор, раст на плати во културата – согласно колективниот договор во кој растот се поврзува со растот на минималната плата и 10 проценти раст на платите на инспекциските служби согласно закон што е донесен и според кој ова ќе биде трета година како се корегираат нивните плати.

Ако пак, се анализира колкав удел има ставката плати во Буџетот, може да се забележи дека таа во 2011 година учествувала со 14,5 % од расходите, додека за наредната година, според планот, платите ќе учествуваат со 12,3% во вкупните расходи.

Редакција Пари

Riši Sunak

To što je Riši Sunak izronio iz haosa kao novi britanski premijer ne označava kraj brexita, već kraj brexitizma – ideologije zasnovane na zabludi o sposobnosti Britanije da opstane sama, koja je kulminirala u vrhunskoj farsi kratkoveke vlade Liz Tras.

Trasonomija je logiku brexitizma dovela do apsurdne krajnosti, sa predvidivim rezultatima. Tokom proteklih 8 godina, pod ovakvom Konzervativnom strankom, Britanija je spala sa pragmatičnog evroskepticizma Dejvida Kamerona, preko srednje-mekog brexita Tereze Mej i tvrdog brexita Borisa Džonsona na kobajagi brexit Liz Tras. Revolucija je sledila poznati šablon, s tom razlikom što je u fazi „jedenja svoje dece“ umesto tradicionalne radikalizacije ka levici (od žirondinaca ka jakobincima u Francuskoj revoluciji, od menjševika ka boljševicima u Oktobarskoj revoluciji) ovde došlo do radikalizacije nadesno.

„Postavili smo viziju ekonomije sa niskim porezima i visokim rastom koja će iskoristiti slobode brexita“, rekla je Tras u saopštenju o svojoj ostavci. Ta vizija je bila deluzija: srezati poreze, izigrati regulative, stimulisati bogate i nekako će, nekim čudom, Britanija obnoviti svoj veličanstveni dinamizam iz 19. veka. Ostatak sveta treba da poveruje u to zato što mi to želimo. Umesto toga, put započet pod parolom „povratiti kontrolu“ završio se spektakularnim gubitkom kontrole.

Brexitere je sustigla stvarnost i britanska javnost počinje da shvata o čemu se radi. Ako bi sutra bili opšti izbori, a ljudi glasali onako kako se trenutno izjašnjavaju u anketama, torijevci bi bili praktično zbrisani sa lica zemlje. Izgleda da su se istopili poslednji ostaci poverenja u brexit među najtvrdokornijim glasačima za izlazak iz EU, koje je godinama opstajalo. U nedavnoj anketi samo 34% ispitanih je reklo da je dobro što je Britanija napustila EU, dok 54% smatra da je to bila greška.

Naravno, nisu svi ekonomski problemi Britanije posledica brexita. I pre referenduma 2016. bilo je hroničnih problema sa produktivnošću, prekomernog oslanjanja na finansijski sektor i velikog deficita u obučavanju i prekvalifikaciji radne snage. Ali kako blede posledice pandemije, jasnije se ukazuju posledice brexita. Po mnogim pokazateljima, kao što su poslovne investicije i oporavak trgovine nakon kovida, ekonomija Ujedinjenog Kraljevstva je prošla gore od svih drugih članica G7. Broj malih kompanija sa evropskim vezama opao je za oko trećinu. Prema zvaničnim projekcijama, zemlja će izgubiti oko 4% svog BDP-a zbog brexita. Rejting agencije Moody’s i S&P smanjile su ocenu ekonomskih prilika u UK sa stabilne na negativnu. Da, to je brexit.

Sunak je sve samo ne ubeđeni Evropljanin. Osovina njegovog sveta prolazi kroz Silicijumsku dolinu, London i Mumbaj, a ne London, Pariz i Berlin. Bio je odlučni brexiter 2016, ali ako je ikada poverovao u neke od iluzija brexitizma, dosad se sigurno otreznio. Kao što je letos pokazao u trci za vođstvo Konzervativne stranke protiv Tras, Sunak je realista kojem su solidne javne finansije i kredibilitet tržišta na prvom mestu – kao što je to bilo i za Margaret Tačer. A realizam zahteva da se, u krajnje izazovnim ekonomskim okolnostima, barijere za poslovanje sa najvećim jedinstvenim tržištem (EU) spuštaju, a ne dodatno podižu.

Neposredno mu slede dva testa. Jedan je dobro poznat: protokol Severne Irske, što nije samo teško pitanje po sebi, jer zastoj oko Severne Irske takođe blokira napredak na drugim frontovima, kao što je povratak Britanije u program Horizonta za naučnu saradnju. Drugi test privlači manje pažnje. U vreme vlade Tereze Mej, sva postojeća regulativa EU je zadržana u britanskim zakonima, osim u slučajevima kada je pojedinačni propis izričito zamenjen novim nacionalnim zakonom. Za vreme kobajagi brexita Liz Tras, u parlament je upućen predlog da svi postojeći propisi poreklom iz EU budu ukinuti do kraja 2023. Ministarstva će morati ili da posebno pravdaju zadržavanje svakog od preko 2.400 takvih propisa, ili da ih zamene novim nacionalnim pravilima. Ako Sunak ozbiljno namerava da se koncentriše na ono što je zaista važno za britansku ekonomiju, odbaciće ovaj blesavi predlog i početi ispočetka.

Koliko god bio ekonomski kompetentan i realan, Sunak će vršiti funkciju sa teretom hronično podeljene stranke. Ideolozi brexitizma još uvek su jaki. U ime partijskog jedinstva, verovatno će neke od njih morati da uzme u svoj kabinet. Da britanska demokratija funkcioniše kao većina drugih velikih zapadnih demokratija, sada bi se ili raspisali opšti izbori ili pozvalo na „konstruktivno glasanje o nepoverenju“, što bi na vlast dovelo opoziciju. Ali to kod nas nije slučaj. Torijevci i dalje drže veliku većinu u parlamentu. Pošto bi prema aktuelnim anketama većina konzervativnih poslanika izgubila svoja mesta na izborima, malo je verovatno da će seći granu na kojoj sede. Ipak, trvenja unutar stranke, kao i ozbiljnost ekonomske krize mogli bi dovesti do raspisivanja opštih izbora pre 2024.

Kad god da se izbori raspišu, britansko biračko telo će gotovo sigurno izabrati vladu umerenog levog centra. Lider laburista Kir Starmer je preterano oprezan prema Evropi, iz straha da mu se neće vratiti birači sa severa Engleske koji su se okrenuli Džonsonu dok ne „obavi brexit“. Starmer uporno ponavlja da „brexit treba da proradi“ – što je užasan slogan, koji sugeriše da je jedino što ne valja sa brexitom to što još nije proradio kako treba. Pošto se stav javnosti očigledno menja, Starmer bi mogao da promeni svoj slogan u „Britanija treba da proradi“ (uprkos brexitu).

Niko ne zna šta će biti sutra. Trenutno je i jedan dan u britanskoj politici predugačak. Ali pravac kretanja je jasan. Britanija je konačno započela svoj dugi, bolni put oporavka od zabluda brexitizma.

The Guardian, 24.10.2022.

Prevela Milica Jovanović

• 
  

PEŠČANIK

GŽeleli bismo da vam šaljemo notifikacije. Možete ih otkazati 

Europe at School - Towards European Citizenship Education

Крајот на вистинските социјални мрежи

 Дарон Ацемоглу

 

Не само што милијарди луѓе ширум светот се залепени за своите мобилни телефони, туку и информациите што ги консумираат драстично се променија, и тоа не на подобро. На доминантните платформи за социјални медиуми, како Фејсбук, истражувачите документираа дека невистините се шират побрзо и пошироко од слична содржина која вклучува точни информации. Иако корисниците не бараат дезинформации, алгоритмите кои одредуваат што гледаат луѓето имаат тенденција да фаворизираат сензационални, неточни и погрешни содржини, бидејќи тоа е она што генерира „ангажман“, а со тоа и приходи од реклами.

Како што забележа интернет активистот Ели Парисер во 2011 година, Фејсбук, исто така, создава така наречени „филтер меурчиња“ (состојба на интелектуална изолација која може да произлезе од персонализирани пребарувања, кога алгоритам на веб-локација селективно погодува кои информации корисникот би сакал да ги види), при што поголема е веројатноста на поединците да им се претстават содржини што ги зајакнуваат нивните сопствени идеолошки наклонетости и ги потврдуваат нивните сопствени предрасуди. И поновите истражувања покажаа дека овој процес има големо влијание врз видот на информации што ги гледаат корисниците.

Дури и ако ги оставиме настрана алгоритамските избори на Фејсбук, поширокиот екосистем на социјалните медиуми им овозможува на луѓето да најдат под-заедници кои се усогласени со нивните интереси. Ова не е нужно лоша работа. Ако сте единствената личност во вашата заедница со интерес за орнитологија, повеќе не мора да бидете сами, бидејќи сега можете да се поврзете со ентузијасти за орнитологија од целиот свет. Но, се разбира, истото важи и за осамениот екстремист кој сега може да ги користи истите платформи за пристап или пропагирање на говор на омраза и теории на заговор.

Никој не спори дека платформите на социјалните медиуми многу пати биле главен канал за говор на омраза, дезинформации и пропаганда. Редит и Јутјуб се почва за десничарски екстремизам. “Чуварите на заклетвата” го користеа Фејсбук, особено, за да ја организираат својата улога во нападот на “Капитол “ во Соединетите Држави, на 6 јануари 2021 година. Откриено е дека антимуслиманските твитови на поранешниот американски претседател Доналд Трамп го поттикнале насилството врз малцинствата во САД.

Навистина, некои сметаат дека таквите набљудувања се алармантни, забележувајќи дека големите играчи како Фејсбук и Јутјуб (кој е во сопственост на Гугл/Алфабет) прават многу повеќе за ширењето на говор на омраза и дезинформации отколку нивните помали ривали, особено сега кога се подобро развиени практиките за модерирање на овие мрежи. Покрај тоа, други истражувачи го наметнуваат откритието дека невистините се шират побрзо на Фејсбук и Твитер, барем во споредба со другите медиуми.

Трети, пак, тврдат дека дури и ако моментално средината на социјалните медиуми е предавничка, проблемот е минлив. На крајот на краиштата, новите алатки за комуникација отсекогаш биле злоупотребувани. Мартин Лутер ја користел печатницата за да промовира не само протестантизам, туку и вирулентен антисемитизам. Радиото се покажа како моќна алатка во рацете на демагозите како отец Чарлс Кафлин во САД и нацистите во Германија. И печатените медиуми и радиодифузните куќи остануваат полни со дезинформации до ден-денес, но општеството се приспособи на овие медиуми и успеа да ги држи под контрола нивните негативни ефекти.

Овој аргумент имплицира дека комбинацијата на посилна регулатива и други нови технологии може да ги надмине предизвиците што ги поставуваат социјалните медиуми. На пример, платформите би можеле да обезбедат подобри информации за потеклото на статиите; или на истите платформи би можеле да бидат контролирани алгоритамските засилувања на претерано сензационалистички прикажаните содржини и дезинформации.

Сепак, ваквите мерки не навлегуваат во длабочината на проблемот. Социјалните медиуми не само што создаваат средини наречени „ехо-комори“ каде што едно лице се среќава само со информации или мислења кои го рефлектираат и зајакнуваат неговото мислење, пропагираат невистини и го олеснуваат ширењето на екстремистичките идеи. Тие, исто така, може да ги разнишаат самите основи на човечката комуникација и социјалната кохезија, заменувајќи ги вистинските социјални мрежи за вештачки.

Ние се разликуваме од животните најмногу со нашата напредна способност да учиме од нашата заедница и да акумулираме експертиза набљудувајќи ги другите. Нашите најдлабоки идеи и востановени концепти не доаѓаат изолирано или од читање книги, туку доаѓаат од нашата вмреженост во едно општественото милје и од интеракција која се реализира преку аргументација, образование, изведба и така натаму. Доверливите извори играат незаменлива улога во овој процес, поради што лидерите и оние на позиција може да постигнат такви големи ефекти. Претходните медиумски иновации го искористуваа ова, но ниту еден од нив не ја измени самата природа на човечките мрежи како што тоа го прават социјалните медиуми.

Што ќе се случи ако платформите како Фејсбук, Твитер или Редит почнат да манипулираат со она што ние го гледаме како наша социјална мрежа? Загрижувачката вистина е дека никој не знае. И иако на крајот ние би можеле да се прилагодиме на оваа промена и да најдеме начини како да ги неутрализираме нејзините најопасни ефекти, тоа не е исход на кој треба да сметаме, имајќи ја предвид насоката кон која се движи индустријата.

Најкорозивните ефекти на социјалните мрежи почнуваат да изгледаат токму како она што го предвиде културниот критичар Нил Постман пред речиси четири децении, во неговата историска книга „Забавувајќи се до смрт“. „Американците повеќе не разговараат меѓу себе, тие се забавуваат меѓусебно“, забележа тој. „Тие не разменуваат идеи, тие разменуваат слики. Тие не расправаат за предлози; тие се расправаат со убавите познати личности и реклами.“

Споредувајќи го „1984“ на Џорџ Орвел со „Храбриот нов свет“ на Олдос Хаксли, Постман ќе додаде: „Орвел се плашеше од оние кои ќе ги забранат книгите. Хаксли се плашеше дека нема да има причина да се забрани книга, бидејќи нема да има некој што ќе сака да чита. Орвел се плашеше од оние кои ќе не лишат од информации. Хаксли се плашеше од оние кои ќе ни дадат толку многу информации што ќе се сведеме на пасивност и егоизам. Орвел се плашеше дека вистината ќе биде скриена од нас. Хаксли се плашеше дека вистината ќе се удави во морето на ирелевантноста.“

Додека Постман беше повеќе загрижен за иднината според Хаксли отколку онаа според Орвел, социјалните мрежи ги воведоа и двете во исто време. Додека владите стекнуваат средства и да манипулираат со нашите перцепции за реалноста и да нè сведат на пасивност и егоизам, нашите виртуелни „пријатели“ сè повеќе ги контролираат нашите мисли. Човек сега мора постојано да ја сигнализира својата доблест и да ги прозива луѓето кои отстапуваат од ортодоксноста која преовладува. А, „доблест“ е она што го вели нечиј вештачки, онлајн социјален круг; и во многу случаи, целосно се заснова на лаги.

Хана Арент, друга мислителка - визионерка од дваесеттиот век, предупреди до што може да доведе ова. „Ако сите секогаш ве лажат, последицата не е дека вие ќе верувате во лагите, туку дека никој повеќе нема да верува во ништо“. Во тој момент, општествениот и политичкиот живот стануваат невозможни.

Energy Communities and Energy Poverty

Energy Communities and Energy Poverty

The Role of Energy Communities in Alleviating Energy Poverty

Link: Energy Poverty